Vervolg:

Groot en indrukwekkend meandert de rivier. Wat stroomversnellingen en bochten verderop openbaart zich weer een heel ander beeld. We naderen een dorp van zandvissers, dat van onverwacht ferme omvang is. Ook hier is het wasdag, maar ondertussen gaat het werk door. Mannen die één bonk spier zijn verplaatsen zwaar beladen pinasses met behulp van meterslange vaarbomen. Soms varen zij geclusterd: acht, negen, tien schepen aan elkaar geklonken vormen de duwbakken van de Niger. Wie daarop de vaarboom hanteert heeft echt een zware taak. Met wapperende vlaggen van diverse nationaliteiten hoog in top en de oersterke, van het zweet glimmende lijven die ze bemannen, hebben ze wel wat van piratenschepen. Ze brengen ladingen fijn zand naar de oever en varen weer af om nieuwe te halen. Elegante vrouwen glibberen met volle emmers en kuipen op het hoofd de wal op zonder een spatje te verliezen. Mannen scheppen het zand van grote hopen in de laadbakken van vrachtwagens, die het vervolgens naar de diverse bouwprojecten in de stad vervoeren.

Met een lengte van bijna 4200 kilometer is de Niger de op twee na langste rivier van Afrika. Hij doorkruist vijf landen, te weten Guinee, Mali, Niger, Benin en Nigeria, om uit te monden in de omvangrijke Niger Delta en uiteindelijk, via de Golf van Guinee, in de Atlantische Oceaan. Voor het goeddeels gortdroge Mali is het een natuurlijke bron van onschatbare waarde. De rivier staat echter aan alle kanten onder druk. In Mali zelf vormt de explosieve bevolkingsgroei een enorme belasting. Geboortecijfers liggen er zelfs voor Afrikaanse begrippen hoog. Bij gebrek aan riolering en waterzuiveringssystemen komen vervuilers van alle mogelijke aard rechtstreeks in de rivier terecht. De waterkwaliteit verslechtert en de uitbraak van ziektes als cholera neemt toe, net als diarree, een belangrijke oorzaak van kindersterfte. Steeds minder mensen hebben toegang tot schoon water.

De massale zandafgravingen dragen hun eigen steen bij aan de malaise. Over de gehele linie verandert de structuur van de rivier omdat het niveau van de bodem steeds lager komt te liggen. Landbouwgronden verdrogen door de dalende waterspiegel, grondwatervoorraden worden niet aangevuld, infrastructurele werken zoals bruggen en dammen verzakken. Ook voor de visstand ziet het er somber uit. Een gehele voedselketen is in het geding. Zandafgravingen doen zanddeeltjes verstuiven, waardoor het van oorsprong vrij heldere water vertroebelt. Organismen in de rivier die veel licht nodig hebben om te groeien, zoals koralen, sterven af en daarmee de vissen die zich er mee voeden. De alles-verstikkende waterhyacint overwoekert inheemse plantensoorten en zuigt de zuurstof uit het water, waardoor nog meer soorten het afleggen. Overbevissing doet de rest.

Alsof het allemaal nog niet treurig genoeg is doen hardnekkige geruchten de ronde over illegale goudwinning verder stroomopwaarts. Aan deze vorm van kleinschalige goudwinning komt onherroepelijk kwik te pas, een kilo kwik per kilo gewonnen goud. Het uiterst giftige kwik komt via de rivier in alle levende organismen terecht. Gezien de tomeloze armoede van de bevolking is de goudkoorts volledig te begrijpen. En is vooruitdenken niet een typisch Westers fenomeen? In het corrupte en instabiele Mali is niets gereguleerd en wordt evenmin iets gecontroleerd. In het licht van de op handen zijnde verkiezingen staat het winnen van zetels bovenaan de prioriteitenlijst van de heersende klasse. Megalomane bouwprojecten vergroten het prestige en versterken de macht. De monden die moeten worden gevoed blijven permanent open staan. Mali mag dan voorlopig gered lijken te zijn van een horde religieuze fanaten, het stevent regelrecht op een milieucatastrofe af. Er zal nog heel wat water door de Niger stromen voor daar iets aan verandert.

http://www.youtube.com/watch?v=2jioagN9ba0